Ai Tarihi

 Prof. Dr. Cahit Arf'ın 1959 yılında Atatürk Üniversitesi'ndeki

Konuşmanın Ana Temaları

Cahit Arf'ın 1959 tarihli bu konferansı, yapay zekâ (sunî beyinler) kavramının Türkiye'deki ilk bilimsel tartışmalarından biri olması açısından büyük önem taşır. Konferansta ele alınan bazı temel başlıklar şunlardır:

• Düşünen Makineler ve Yapay Zekâ: Arf, dönemin teknolojik gelişmelerini (elektronik beyinler/bilgisayarlar) ele alarak, makinelerin problem çözme yeteneği ile insan beyninin "yeni durumlara intibak edebilme" (adaptasyon) ve yeni, daha önce karşılaşılmamış problemleri çözebilme yeteneği arasındaki farkı inceler.

• İnsan Beyninin İşleyişi: İntibak kabiliyeti olan bir makine tasarlamak için önce beynin nasıl çalıştığını (soru tespiti, bilgilerin ön hafızada toplanması, mantıki hesap, dönüşüm ve neşir) üstünkörü bir gözden geçirme yapar.

• Estetik Fark: Arf'a göre insan beyni ile makine arasındaki asıl fark, insan beyninin estetik mahiyette müessirleri alıp işleyebilmesi ve estetik mahiyette kararlar verebilmesi; yani verilen bir işi yapıp yapmamak hususunda kendisini serbest hissetmesine mukabil, makinede bu vasıfların benzerlerinin olmamasıdır.

Bu makalenin 1950'lerde Alan Turing'in "Makineler Düşünebilir mi?" (Can Machines Think?) sorusunu tartıştığı döneme denk gelmesi, Arf'ın konuya ne kadar erken bir zamanda değindiğini gösterir.

Aşağıdaki tablo, Arf'ın insan beyni ile o dönemin elektronik beyinleri (bilgisayarları) arasındaki temel farklara ve konuşmanın ana argümanlarına odaklanmaktadır.

Kategori İnsan Beyni (Sunî Beyin Hedefi) Elektronik Beyin (Dönemin Makineleri) Ana Fikir ve Tartışma
Problem Çözme Yeni durumlara intibak (adaptasyon) ve yeni, daha önce karşılaşılmamış problemleri çözme yeteneği. Verilen bir program dahilinde mantıki hesap ve işlemleri hatasız yapma yeteneği. "Düşünme", yalnızca hesap yapmaktan ibaret değildir; yeni duruma adapte olma yeteneğini gerektirir.
Karar Mekanizması Estetik Mahiyette Kararlar verme yeteneği. Bir işi yapıp yapmamakta kendisini serbest hissetme (seçim yapma). Mekanik ve zorunlu kararlar. Sadece verilen talimatları takip etme. Gerçek düşünme, iradeyi ve estetik/değer yargılarını içermelidir.
Bilginin Alınması Estetik mahiyette müessirleri (duygusal, sanatsal verileri) alıp işleme. Sadece matematiksel ve mantıksal verileri işleme. İnsanı makineden ayıran temel fark, duygu ve sanat gibi estetik verileri işleme yeteneğidir.
Gelecek Potansiyel Makinenin adaptasyon kabiliyetini ve öğrenme yeteneğini artırmak mümkündür. Mevcut makineler, sadece programlandığı işi yapar. Arf, düşünebilen bir makine (intibak edebilen) yapmanın teorik olarak mümkün olduğunu, ancak bunun beynin işleyişini tam olarak anlamaya bağlı olduğunu belirtir.
Sonuç (Arf'a Göre) Beyin, serbest kararlar verebilen ve estetik yargıları olan bir sistemdir. Makine, henüz sadece zorunlu ve mantıki hesaplar yapan bir araçtır. Arf'a göre makinelerin düşünmesi mümkündür, ancak serbest kararlar verme ve estetik yargılama yeteneği kazanmaları için daha derin araştırmalar gereklidir.